हा अध्याय त्याच्या पहिल्या शब्दावर, पण यावर, वळण घेतो. प्रेम हे 3:3 मधील क्रियापद आहे, परमेश्वरावरील आपले प्रेम; आता त्याचे विषय वेगळे आहेत. येथे विदेशी म्हणजे परक्या देशांतल्या. निवेदक राष्ट्रांची नावे सांगतो, आणि ते का महत्त्वाचे आहे हे वचन 2 सांगते: परक्या देशातील लोकांशी विवाह संबंध ठेवू नका. तसे केलेत तर ते तुम्हास त्यांच्या दैवतांच्या भजनी लावतील (पाहा अनुवाद 7:3-4; निर्गम 34:16). चिंता वंशाची नाही, उपासनेची आहे — आपली दैवते बरोबर घेऊन आलेल्या बायका, आणि त्या दैवतांचा सन्मान करणार असलेला राजा. इंग्रजी (KJV) मजकुरात येथे आहे, शलमोन प्रेमाने त्यांना बिलगून राहिला (वचन 2).

इंग्रजी (KJV) मजकुरातील बिलगून राहिला यामागचे हिब्रू क्रियापद तेच आहे जे आपल्या पत्नीला जडून राहील अशा पुरुषाविषयी (उत्पत्ति 2:24), आणि परमेश्वर याला बिलगून राहा या इस्राएलाला दिलेल्या हाकेत (यहोशवा 23:8) वापरले आहे; उरलेल्या राष्ट्रांशी चिकटून राहण्याविरुद्ध आणि त्यांच्याशी विवाह करण्याविरुद्ध यहोशवाने इशारा दिला होता (यहोशवा 23:12-13). त्यास सातशे स्त्रिया होत्या. (त्या सर्व इतर देशांच्या प्रमुखांच्या मुली होत्या) उपपत्नी म्हणून त्यास आणखी तीनशे दासीही होत्या (वचन 3) — त्यांपैकी अनेक, असे दिसते, पहिल्यासारखेच मैत्रीसाठीचे विवाह होते. अनुवाद 17:17 ने सांगितले होते की राजाला बऱ्याच स्त्रिया असू नयेत. कारण त्याने तो परमेश्वरापासून परावृत्त होईल. या बायकांनी त्यास देवापासून दूर जाण्यास भाग पाडले. नहेम्या 13:26 याची आठवण करून देतो: अन्य जातीच्या स्त्रियांनी त्यालाही पापात पाडले.

तो वृद्ध झाला तेव्हा — ही घसरण उशिरा आली, परमेश्वराचे भवन, प्रार्थना आणि दुसरे दर्शन यांच्यानंतर. हे शब्द समर्पणाच्या वेळी शलमोनाने स्वतः दिलेल्या आदेशाला उत्तर देतात: तुम्ही सर्वांनीही आपल्या परमेश्वर देवाशी एकनिष्ठ आणि प्रामाणिक असले पाहिजे (8:61). एकनिष्ठ म्हणजे अखंड, संपूर्ण; शलमोनाचे मन विभागलेले होते. पुन्हा दावीदच मापदंड आहे: त्याने गंभीर पाप केले, पण तो इतर दैवतांच्या मागे गेला नाही. या अभ्यासाला यातले दुःख जाणवते: आपल्या काळातील सर्वात ज्ञानी माणसाला त्याच्या ज्ञानाने राखले नाही.

वचन 6 निर्णय स्पष्टपणे सांगते: अशाप्रकारे शलमोनाने परमेश्वराच्या दृष्टीने वाईट केले. आपले वडिल दावीद यांच्याप्रमाणे तो परमेश्वरास पूर्णपणे अनुसरला नाही. शलमोनाने परमेश्वराचा पूर्ण त्याग केला असे निवेदक म्हणत नाही; तो पूर्णपणे अनुसरला नाही — त्याने त्यात इतर उपासनेची भर घातली. अध्याय हाच धोका दाखवतो: अचानक धर्मत्याग नव्हे, तर इतर निष्ठांसाठी जागा करून देणारे मन, एका वेळी एक विवाह आणि एक उपासनास्थान. नीतिसूत्रे इशारा देते: तुझे अंतःकरण सुरक्षित ठेव आणि सर्व दक्षतेने त्याचे संरक्षण कर (नीतिसूत्रे 4:23). शेवटी शलमोनाने पश्चात्ताप केला अशी वाचकांनी आशा केली आहे; शास्त्रभाग तसे नोंदवत नाही, आणि हा अभ्यासही तसा दावा करत नाही.

सीदोनी लोकांच्या अष्टारोथ देवाची शलमोनाने ... केली. तसेच अम्मोन्यांचे अमंगळ दैवत मिलकोम यालाही शलमोनाने भजले (वचन 5). निवेदक शेजारच्या लोकांच्या दैवतांची नावे घेतो आणि इस्राएलात त्यांच्या उपासनेसाठी नियमशास्त्रातील अमंगळ हा शब्द वापरतो. मोलख आणि मिलकोम दोघांचाही संबंध अम्मोनाशी आहे, आणि काहीजण त्यांना दोन नावांचे एकच दैवत मानतात; इतरत्र मोलखाचा संबंध मुलांच्या अर्पणाशी आहे (लेवीय 18:21). यरूशलेम नजीकची टेकडी ही सहसा जैतून डोंगर मानली जाते, नगराच्या पूर्वेला.

आपल्या इतर, प्रत्येक देशातल्या बायकांसाठीही त्याने अशीच ...स्थळे बांधली. त्या आपापल्या ठिकाणी धूप जाळत आणि आपापल्या दैवतांसाठी यज्ञ करत (वचन 8). ज्या राजाने परमेश्वराचे भवन बांधले, त्यानेच त्याच्या नजरेसमोर इतरांसाठी उपासनास्थाने बांधली. ती शतकानुशतके उभी राहिली, जोपर्यंत योशीयाने इस्राएलाचा राजा शलमोनने ... सीदोन्यांची अमंगळ देवी अष्टारोथ, मवाब्यांची अमंगळ दैवत कमोश आणि अम्मोन्यांची अमंगळ देवता मिलकोम यांच्यासाठीही बांधलेली उच्चस्थाने भ्रष्ट केली नाहीत (2 राजे 23:13). हा अभ्यास हे संयमाने सांगतो, कोणत्याही लोकांच्या श्रद्धेची थट्टा न करता; निवेदकाची चिंता इस्राएलाच्या राजाविषयी आहे — ज्याला परमेश्वराने दोनदा दर्शन दिले होते (वचन 9), त्याने आपली उपासना विभागली.

इस्राएलचा देव परमेश्वर याच्यापासून शलमोन परावृत्त झाला. तेव्हा परमेश्वराचा शलमोनावर कोप झाला. परमेश्वराने शलमोनाला दोनदा दर्शन दिले होते (वचन 9) — गिबोनात (3:5) आणि समर्पणानंतर (9:2) — इतर दैवतांच्या मागे त्याने जाऊ नये असे बजावले होते (वचन 10; पाहा 9:6). तुझ्याकडून राज्य हिसकावून घेण्याची मी प्रतिज्ञा करतो. तुझ्या सेवकाला मी ते देईन. इंग्रजी (KJV) मजकुरात येथे फाडून घेणे (rend) हा शब्द आहे — शौलाचा झगा फाटला तेव्हा शमुवेलाने त्याला हाच शब्द वापरला होता: परमेश्वराने आज इस्राएलाचे राज्य तुझ्यापासून फाडून घेऊन (1 शमुवेल 15:28). दाविदाच्या पुत्राचे राज्य शौलाच्या राज्यासारखेच फाडले जाईल, आणि एका सेवकाला दिले जाईल — यराबामाला, हे अध्याय दाखवणार आहे.

तरीही दाविदासाठी हा न्याय दोन प्रकारे सौम्य केला आहे. पण तुझे वडिल दावीद यांच्यावर माझे प्रेम होते. त्याखातर तू हयात असेपर्यंत मी तुलाच राज्यावर ठेवीन तुझा पुत्र गादीवर बसेपर्यंत वाट पाहीन. मग त्याच्याकडून ते घेईन (वचन 12). तरी सगळेच राज्य हिसकावून घेणार नाही. एकाच घराण्यावर त्याची सत्ता ठेवीन. दाविदासाठी मी एवढे करीन ... तसेच यरूशलेमेसाठी (वचन 13). येथे 2:4 आणि 9:4-6 मधील जर आणि 2 शमुवेल 7:15 मधील दया एकत्र येतात: राज्य फाडले जाते, पण संपूर्ण नव्हे, आणि दाविदाच्या वंशापासून नव्हे. एका मृत माणसाशी देवाने राखलेली विश्वासूता त्याच्या जिवंत पुत्राला आश्रय देते.

शत्रू हा हिब्रू सातान आहे — शलमोनाने मला आता शत्रू किंवा अरिष्ट राहीले नाही (5:4) असे म्हटले तेव्हा वापरलेला तोच शब्द. निवेदक दाविदाच्या कारकिर्दीत मागे जातो: यवाब सहा महिने अदोमात राहिला आणि त्यांनी अदोम येथे कुणाही पुरुषाला जिवंत ठेवले नाही (वचन 16; पाहा 2 शमुवेल 8:13-14), तेव्हा लहान हदाद आपल्या वडिलांच्या काही सेवकांबरोबर मिद्यान आणि पारान मार्गे मिसरला पळून गेला (वचन 17-18). फारोने त्याला घर, जमीन आणि अन्न दिले, आणि आपली राणी तहपनेस हिच्या बहिणीशी त्याचे लग्न लावून दिले (वचन 18-19).

हदादचा पुत्र गनुबथ याचे फारोच्या घरात दूध तुटले, आणि तो राजवाड्यात फारोच्या मुलांबरोबरच वाढला (वचन 20). दाविदाच्या मृत्यूची खबर हदादने मिसरमध्ये ऐकली. सेनापती यवाब मरण पावल्याचेही त्यास कळले (वचन 21), तेव्हा त्याने मायदेशी परत जाण्याची परवानगी मागितली. येथे तुला हवे ते सर्वकाही मी दिले आहे. असे असताना तू परत का जातोस? असे फारोने विचारले. हदादने पुन्हा जाऊ देण्याबद्दल विनंती केली (वचन 22). त्यानंतर त्याने काय केले हे शास्त्रभाग सांगत नाही; फक्त एवढेच म्हणतो, हदाद आणि रजोन यांनी मिळून इस्राएलाला बराच त्रास दिला (वचन 25). काही वाचक ही विडंबना लक्षात घेतात की ज्या मिसरच्या राजकन्येशी शलमोनाने लग्न केले, त्याच मिसरने त्याच्या शत्रूंना आश्रय दिला — येथे हदादला आणि पुढे यराबामाला (वचन 40). निवेदकाचा मुद्दा असा आहे की त्यांना उभे करणारा परमेश्वरच होता.

हददेजर हा अरामी राजा होता ज्याचा दाविदाने पराभव केला (2 शमुवेल 8:3-8). रजोनाने काही माणसे जमवली आणि त्या टोळीचा तो नायक बनला (वचन 24) — दाविदाच्या परागंदा दिवसांत त्याच्याविषयी वापरलेल्या शब्दांच्या जवळचे शब्द, तेव्हा तो त्यांचा सरदार झाला (1 शमुवेल 22:2). त्याच्या टोळीने दिमिष्क घेतले आणि तेथे राज्य केले. राजे या पुस्तकाच्या बहुतेक भागात इस्राएलाला त्रास देणाऱ्या अरामी राजांचे दिमिष्क हे केंद्र होणार आहे (उदा. 15:18; 20:1). रजोनाच्या उदयाचा काळ शास्त्रभाग फक्त ढोबळपणे सांगतो, दाविदाने सोबाच्या सैन्याचा पाडाव केल्यानंतर.

अरामावर रजोनाने राज्य केले. इस्राएलाबद्दल त्यास चीड होती, तेव्हा शलमोनाच्या संपूर्ण कारकिर्दीत त्याचे इस्राएलशी वैरच होते. हदाद आणि रजोन यांनी मिळून इस्राएलाला बराच त्रास दिला (वचन 25). हिरामाला शलमोनाने सांगितलेले शब्द वाचकांना आठवतील, मला आता शत्रू किंवा अरिष्ट राहीले नाही (5:4), आणि तेथे नोंदवलेला ताण हा अभ्यास कायम ठेवतो: कदाचित 5:4 हे धोके वाढण्यापूर्वीच्या बांधकामाच्या वर्षांविषयी बोलते, कदाचित फक्त मोठ्या सत्तांविषयी. निवेदकाने हे कोठे ठेवले आहे हाच मुद्दा आहे: मन वळल्यानंतरच शत्रूंविषयी सांगितले आहे, त्याला परमेश्वराचे उत्तर म्हणून. शांती ही देणगी होती; ती काढून घेतली जाऊ शकत होती.

नबाट याचा पुत्र यराबाम हा शलमोनाचा एक सेवक. हा एफ्राईम घराण्यातला असून सरेदा नगरातील होता. याच्या आईचे नाव सरुवा. त्याचे वडिल वारले होते. हा यराबाम पुढे राजाच्या विरुध्द गेला (वचन 26). इंग्रजी (KJV) मजकुरात येथे एफ्राथी असा शब्द आहे; त्याचा अर्थ येथे एफ्राईमी असा आहे (पाहा शास्ते 12:5) — मराठी IRV थेट एफ्राईम घराण्यातला असेच म्हणते. कथा (वचन 27) बांधकामाशी जोडलेली आहे: मिल्लोचे बांधकाम आणि दावीद राजाच्या नगराच्या तटबंदीला पडलेली खिंडारे बुजवण्याचे काम शलमोन करून घेत होता. हा तरुण या कामाला चांगला असल्याचे शलमोनाने हेरले आणि त्याला योसेफ घराण्यातील कामगारांचा अधीक्षक म्हणून नेमले. येथे कामगार हा ओझी वाहण्याशी संबंधित हिब्रू शब्दाचा अनुवाद आहे; अनेकजण त्याला उत्तरेकडील वंशांची वेठबिगारी मानतात.

यराबाम नेमका कसा राजाच्या विरुध्द गेला — उघड बंडाने की कटकारस्थानाने — हे निवेदक सांगत नाही; एवढेच की ते मिल्लोच्या कामांशी संबंधित होते. वाचक ती परिस्थिती डोळ्यांसमोर आणू शकतात: एक कर्तबगार एफ्राईमी आपल्याच लोकांच्या श्रमांवर नेमलेला आहे, आणि राजा यरूशलेमेत बांधकाम करत असताना ओझे योसेफ घराण्यावर पडताना तो पाहत आहे. 12:4 मधील तक्रार आधीच आकार घेत आहे. शलमोनाने त्याच्या परिश्रमासाठी त्याला बढती दिली — नीतिसूत्रे 22:29 म्हणते तसे, जो आपल्या कामात तरबेज अशा मनुष्यास तू पाहिले आहे का? तो राजासमोर उभा राहील; त्याच माणसाचा उपयोग देव राज्याची फाळणी करण्यासाठी करणार होता.

तेव्हा त्यास शिलो येथील अहीया नावाचा संदेष्टा वाटेत भेटला. अहीयाने नवीन अंगरखा घातला होता. या दोघांखेरीज तेव्हा त्या भागात आणखी कोणी नव्हते (वचन 29). अहीया शिलोहून आला होता, जेथे एकेकाळी दर्शनमंडप होता (यहोशवा 18:1). इंग्रजी (KJV) मजकुरात फक्त त्याने नवा अंगरखा घातला होता असे आहे, आणि ते सहसा अहीयाविषयी मानले जाते; मराठी IRV ते थेट अहीयाचेच म्हणते. अहीयाने आपला अंगरखा काढला आणि त्याचे फाडून बारा तुकडे केले (वचन 30). फाडलेले वस्त्र वचन 11 मधील शब्द कृतीतून दाखवते — इंग्रजी (KJV) मजकुरात मी राज्य खचित फाडून घेईन — आणि शौलाच्या फाटलेल्या झग्याची आठवण करून देते (1 शमुवेल 15:27-28). एक नवा अंगरखा, फाडलेला: अजून नवे असलेले एक राज्य, विभागलेले.

आणि दाविदाच्या घराण्यात फक्त एकाच वंशाची मालकी शिल्लक ठेवीन. माझा सेवक दावीद ... यांच्या खातर (वचन 32). बारा तुकडे, दहा यराबामाला, एक वंश दाविदाच्या घराण्याला वचन दिलेला — बाराव्याविषयी वाचकांनी फार काळापासून प्रश्न विचारला आहे. अनेकजण सुचवतात की बन्यामीन यहूदाशी जोडला गेला (12:21 मध्ये रहबाम यहूदा आणि बन्यामीन यांच्या वंशातील सर्वांना एकत्र करतो), म्हणजे एकाच वंशाची याचा अर्थ यहूदाच्या नेतृत्वाखालील दक्षिणेकडील राज्य; इतरजण लक्षात आणून देतात की शिमोन फार पूर्वीच यहूदामध्ये विलीन झाला होता (यहोशवा 19:1, 9). हा अभ्यास ही स्पष्टीकरणे म्हणून देतो, निश्चित गोष्टी म्हणून नव्हे. उद्देश वचन 36 मध्ये दिला आहे — इंग्रजी (KJV) मजकुरात, यासाठी की यरूशलेमेत माझ्यासमोर माझा सेवक दावीद याचा दिवा सतत राहावा (मराठी IRV: “दाविदाचा वंशजच सतत राज्य करील”).

दाविदाला जे मिळाले होते तेच यराबामापुढे ठेवले जाते: दाविदाप्रमाणे माझी सर्व आज्ञा आणि नियम पाळलेस तर माझी तुला साथ असेल. दाविदा प्रमाणेच तुझ्याही घराण्याला मी राजघराणे करीन (वचन 38). इंग्रजी (KJV) मजकुरातील स्थिर घराणे हा 1 शमुवेल 2:35 मधील शब्दप्रयोग आहे (मराठी IRV तेथे “मी त्याचे घराणे निश्चित स्थापीन” असे म्हणते), एका विश्वासू याजकाला दिलेले वचन; यराबामापुढे ठेवलेली संधी खरी आहे, आणि ती सशर्त आहे. बाकी तुला हवे तेथे तू राज्य करशील. सर्व इस्राएलवर तुझी सत्ता चालेल (वचन 37). त्याने त्या संधीचे काय केले हे अध्याय 12 दाखवील, आणि 14:7-10 त्याचा परिणाम.

यामुळे मी दाविदाच्या वर्तणुकीची शिक्षा मी त्याच्या मुलांना करीन. पण काही काळापुरती, सर्वकाळ नव्हे. ही दैववाणी आशेने संपते. फाळणी ही शिस्त आहे, नाकार नव्हे; इंग्रजी (KJV) मजकुरात यरूशलेमेतील दिवा (वचन 36) जळत राहील, जसे परमेश्वराने दाविदाच्या वंशाला दिवा देण्याचे वचन दिले (2 राजे 8:19; पाहा 2 शमुवेल 21:17) — मराठी IRV तेथेही दाविदाच्या वंशातील कोणीतरी सतत गादीवर येईल असे म्हणते. पुढे संदेष्ट्यांनी त्या दिवसाची वाट पाहिली जेव्हा दाविदाचा पडलेला मंडप पुन्हा उभारला जाईल (आमोस 9:11) आणि दोन राज्ये पुन्हा एक होतील (यहेज्केल 37:22). सर्वकाळ नव्हे हेच त्या आशेचे बीज आहे, ज्या अध्यायात राज्य फाडले जाते त्याच अध्यायात पेरलेले.

शलमोनाने यराबामाच्या वधाचा प्रयत्न केला. पण यराबामाने मिसरला पलायन केले. मिसरचा राजा शिशक याच्याकडे तो गेला. शलमोनाच्या मृत्यूपर्यंत यराबाम तिथेच राहिला (वचन 40). ज्या राजाने समंजस मन मागून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली, तो देवाने नाव घेतलेल्या माणसाची शिकार करत ती संपवतो, जशी एकेकाळी शौलाने दाविदाची शिकार केली होती. शिशक हा सहसा मिसरचा राजा पहिला शोशेंक मानला जातो, जरी हा अभ्यास कोणत्याही तारखेचा आग्रह धरत नाही. रहबामाच्या पाचव्या वर्षी तो यरूशलेमेवर चढाई करील (14:25).

शलमोनाने सत्तेवर असताना बऱ्याच मोठमोठ्या आणि सुज्ञपणाच्या गोष्टी केल्या. शलमोनचा इतिहास या पुस्तकात त्या सर्व लिहिलेल्या नाहीत काय? (वचन 41) — निवेदकाला माहीत असलेला, पण आता वाचकांकडे नसलेला एक स्रोत; राजे हे पुस्तक प्रत्येक कारकिर्दीनंतर अशा नोंदींचा उल्लेख करील. यरूशलेमेतून शलमोनाने सर्व इस्राएलवर चाळीस वर्षे राज्य केले (वचन 42), दाविदाइतकाच काळ (2:11). मग शलमोन मरण पावला तेव्हा त्याच्या पूर्वजांशेजारी दावीद याच्या नगरामध्ये त्याचे दफन करण्यात आले. त्याच्या ठिकाणी रहबाम राज्य करू लागला. चाळीस वर्षे स्तुतीच्या एकाही शब्दाशिवाय संपतात; सर्वात ज्ञानी राजा मागे ठेवतो एक विभागलेले मन आणि फाळणीच्या उंबरठ्यावर उभे असलेले एक राज्य.