తూరు రాజు హీరాము తన సేవకులను సొలొమోను దగ్గరకి పంపాడు — ఇశ్రాయేలుకు ఉత్తరాన సముద్ర తీరంలో ఉన్న గొప్ప సముద్ర వ్యాపార పట్టణానికి చెందిన ఫీనీషియా రాజు. ఎందుకంటే హీరాము దావీదుకు మంచి స్నేహితుడు: దావీదు రాజభవనం కట్టడానికి అతడు దేవదారు చెక్కలనూ, వడ్రంగం పనివారిని, భవనాలు కట్టేవారిని పంపాడు (2 సమూయేలు 5:11). చాలామంది గమనించినట్టు, స్నేహితుడు అనే మాటకు సంధి ద్వారా ఏర్పడిన మిత్రుడు, ఒప్పందంతో కట్టుబడిన బంధువు అనే అర్థం ఉండవచ్చు; ఆ స్నేహం నిజమైనదే, రాజకీయమైనది కూడా. హీరాము రాయబారం కొత్త రాజుకు ఒక శుభాకాంక్ష, వ్యాపారానికి ఒక ద్వారం. కథకుడు విదేశీ రాజునే మొదటి అడుగు వేయనిస్తాడు, మందిరం కథ ఒక యూదేతరుని సద్భావంతో మొదలవుతుంది.

ఈ అధ్యాయంలో స్నేహం మీద ఎంత ఆధారపడి ఉందో పాఠకులు గమనించాలి. దావీదు పొత్తు అతని కొడుకుకు అందుతుంది; హీరాము సద్భావం దేవుని మందిరానికి దేవదారుగా మారుతుంది; అధ్యాయం చివర సొలొమోను పనివారూ హీరాము పనివారూ పక్కపక్కనే ఉన్నారు (18వ వచనం). జాతులు ఇశ్రాయేలు దేవుని దగ్గరికి తమ కానుకలు తెస్తాయనే వాగ్దానంలోని కొంత భాగాన్ని ఈ అధ్యయనం ఇందులో చూస్తుంది (యెషయా 60:10, 13). హీరాము స్నేహం తరువాత పరీక్షకు గురవుతుందని కూడా అది గమనిస్తుంది: అతనికి ఇరవై పట్టణాలు ఇచ్చినప్పుడు అతడు వాటిని కాబూల్ అంటాడు, ఆ పేరుకు తరచుగా 'ఎందుకూ పనికిరానిది' అనే అర్థం చెబుతారు (1 రాజులు 9:11-13). పొత్తులు ఎంత ఆప్యాయమైనవైనా మానవ సంబంధాలుగానే మిగులుతాయి.

యెహోవా నా తండ్రి అయిన దావీదు శత్రువులను అతని పాదాల కింద అణచివేసే వరకూ అన్ని వైపులా అతనికి యుధ్ధాలు ఉన్నాయి. తన దేవుడు యెహోవా నామ ఘనతకు అతడు ఒక మందిరం కట్టించడానికి వీలు లేకపోయింది. సొలొమోను హీరాముకు ఆచరణాత్మకమైన కారణం చెబుతున్నాడు: దావీదు పాలన యుద్ధాల్లోనే గడిచింది. యెహోవా దావీదుకు చెప్పిన కారణాన్ని దినవృత్తాంతాలు జోడిస్తాయి: నువ్వు యుద్ధాలు జరిగించి రక్తం ఒలికించిన వాడవు (1 దినవృత్తాంతములు 28:3; పోల్చండి 22:8). రెండు వృత్తాంతాలూ ఒకదానితో ఒకటి సరిపోతాయి: దావీదు జీవితాన్ని నింపిన యుద్ధాలే శాంతి మందిరాన్ని కట్టడానికి అతణ్ణి అనర్హుణ్ణి చేశాయి. అతని పాదాల కింద అనేది సంపూర్ణ విజయానికి చిత్రం, కీర్తన 110:1 లో ఉన్నట్టు: నేను నీ శత్రువులను నీ పాదాలకు పీఠంగా చేసే వరకూ.

యెహోవా నామ ఘనతకు ఒక మందిరం — దేవుణ్ణి లోపల ఇమిడ్చే మందిరం కాదు, సొలొమోనే స్వయంగా చెప్పబోతున్నట్టు, ఆకాశ మహాకాశాలు సైతం నిన్ను పట్టలేవే (1 రాజులు 8:27); అది ఆయన నామం కోసం మందిరం, ఆయన తనను తాను తెలియపరచుకునే, ప్రజలు ఆయనకు మొర పెట్టే స్థలం (ద్వితీయోపదేశకాండము 12:11). ఈ అధ్యాయాలన్నిటిలో పాఠకులు ఈ మాటను వింటూ ఉండాలి. కట్టాలనే దావీదు కోరిక (2 సమూయేలు 7:2) మంచిదనీ, యెహోవా దాన్ని తిరస్కరిస్తూనే దాన్ని గౌరవించాడనీ (1 రాజులు 8:18-19) ఈ అధ్యయనం గమనిస్తుంది: తండ్రి సమకూర్చాడు, కొడుకు కట్టించాడు. దేవుని ఉద్దేశాల్లో కొన్ని ఒక జీవిత కాలం కంటే ఎక్కువ సమయం తీసుకుంటాయి, నమ్మకమైన ప్రతి సేవకుడూ పూర్తయిన పనిని చూడడు.

ఇప్పుడైతే శత్రువులెవరూ లేకుండా, ఏ అపాయమూ కలగకుండా నా దేవుడు యెహోవా నలుదిక్కులా శాంతి నెలకొల్పాడు. శాంతి — విశ్రాంతి — అనేది ద్వితీయోపదేశకాండము 12:10-11 ఎంపిక చేసిన స్థలంతో ముడిపెట్టిన వరం: యెహోవా మీ చుట్టూ ఉన్న శత్రువులందరి నుండి మీకు విశ్రాంతినిచ్చినప్పుడు, అప్పుడు ఆయన నామం కోసం స్థలం. సొలొమోను తన కాలాన్ని ఆ సమయంగా చదువుతున్నాడు. శత్రువు (ఇంగ్లీషు KJV పాఠంలో 'adversary') అనేది హీబ్రూ సాతాను అనే మాట, 2 సమూయేలు 19:22 లో దావీదు విరోధుల గురించి వాడిన మాటే; అపాయము అంటే దురదృష్టం లేక ప్రమాదం. సొలొమోను శాంతిని తన సొంత విధానానికి కాదు, యెహోవాకే ఆపాదిస్తున్నాడు; ఈ వాక్యం ఒక నివేదికే కాదు, విశ్వాస ప్రకటన కూడా అని ఈ అధ్యయనం గమనిస్తుంది.

ఇంగ్లీషు (KJV) పాఠంలో adversary (విరోధి) అనే మాట 11వ అధ్యాయంలో బలంగా తిరిగి వస్తుంది, తెలుగు IRV అక్కడ 'విరోధి' అంటుంది: యెహోవా ఎదోమువాడు హదదు అనే ఒకణ్ణి సొలొమోనుకు విరోధిగా లేపాడు (11:14), రెజోను సొలొమోను బతికిన రోజులన్నీ... ఇశ్రాయేలీయులకు విరోధిగా ఉన్నాడు (11:25). పాఠకులు ఈ ఉద్రిక్తతను గమనించారు. కొందరు 5:4 ను కష్టాలు రాకముందు, నిర్మాణం జరిగిన సంవత్సరాల విషయంలో నిజమైనదిగా తీసుకుంటారు; మరికొందరు 11:25 బతికిన రోజులన్నీ అంటుందని గమనించి, సొలొమోను ఇక్కడ ముఖ్యమైన ప్రమాదాల గురించి మాత్రమే మాట్లాడుతున్నాడని సూచిస్తారు. ఈ అధ్యయనం ఏ పరిష్కారాన్నీ బలవంతంగా రుద్దదు, కథకుడు ఉద్దేశించినట్టు కనిపించే ఒక పాఠం అందిస్తుంది: శాంతి యెహోవా ఇచ్చే వరం, హృదయం తొలగిపోయినప్పుడు అదే యెహోవా దాన్ని వెనక్కి తీసుకోవచ్చు (11:9-14).

‘నీ సింహాసనం మీద నీకు బదులుగా నేను నిలిపే నీ కొడుకు నా నామ ఘనత కోసం ఒక మందిరం కట్టిస్తాడు’ అని యెహోవా నా తండ్రి దావీదుకు మాట ఇచ్చిన విధంగా నేను నా దేవుడు యెహోవా నామ ఘనత కోసం ఒక మందిరం కట్టించడానికి నిర్ణయించాను. సొలొమోను 2 సమూయేలు 7:12-13 లోని వాగ్దానాన్ని, అతడు నా పేరును ఘనపరిచేలా ఒక మందిరం నిర్మిస్తాడు అనే మాటను, దాదాపు మాటకు మాట ఉదహరిస్తున్నాడు. పాఠకులు ఈ పొడవైన దారాన్ని చూడాలి: దావీదు యెహోవా కోసం మందిరం కట్టాలని కోరుకున్నాడు; యెహోవా దావీదుకు ఒక సంతానం — ఒక రాజవంశం — కడతాననీ, దావీదు కొడుకు మందిరం కట్టిస్తాడనీ జవాబిచ్చాడు. సొలొమోను ఇప్పుడు తనను ఆ కొడుకుగా చూసుకుంటున్నాడు, తాను పుట్టక ముందే పలికిన మాటకు విధేయతగా పని ప్రారంభిస్తున్నాడు.

2 సమూయేలు 7 లో ఇంతకంటే ఎక్కువ ఉందని ఈ అధ్యయనం గమనిస్తుంది. కొడుకు సింహాసనం నిత్యమైనదిగా స్థిరంగా ఉంటుందనీ (7:13, 16), దేవుడు అతనికి తండ్రిలా ఉంటాడనీ (7:14) అది వాగ్దానం చేసింది. సొలొమోను రాయి, దేవదారుతో మందిరం కట్టిస్తాడు; కానీ నిత్య సంతానం గురించిన వాగ్దానం ఇంకా దూరం చూసింది. యేసును దావీదు కుమారుడని పిలిచి ఆహ్వానించారనీ, ఆయన తన శరీరం అనే దేవాలయం గురించి మాట్లాడాడనీ (యోహాను 2:19-21) క్రైస్తవ పాఠకులు చాలా కాలంగా గమనించారు. ఈ అధ్యయనం దాన్ని కొత్త నిబంధన సొంత వ్యాఖ్యానంగా అందిస్తుంది, ఇక్కడ మాత్రం రాజుగా సొలొమోను చేసిన మొదటి గొప్ప పని దేవుని మాటను నమ్మడమే అని గమనిస్తుంది.

లెబానోనులో నా కోసం దేవదారు మానులను నరికించడానికి అనుమతి ఇవ్వండి — లెబానోను పర్వతాల మీది గొప్ప దేవదారు వృక్షాలు, వాటి పరిమాణం, సువాసన, మన్నికైన కలప వల్ల ప్రాచీన ప్రపంచమంతటా విలువైనవిగా ఎంచబడ్డాయి. నా సేవకులు మీ సేవకులతో కలిసి పని చేస్తారు. ఎందుకంటే మానులు నరకడంలో సీదోనీయులకు సాటి మాలో ఎవరూ లేరు అని మీకు తెలుసు గదా... మీరు నిర్ణయించిన విధంగా నేను మీ సేవకులకు జీతం ఇస్తాను. ఇశ్రాయేలుకు ఆ నైపుణ్యం లేదని సొలొమోను ఒప్పుకుంటున్నాడు, దాన్ని వినయంగా అడుగుతున్నాడు, హీరాము నిర్ణయించినంత చెల్లిస్తానంటున్నాడు. సీదోనీయులు అనే మాట విస్తృతంగా ఫీనీషియనులందరికీ వాడతారు, తూరు ప్రజలు కూడా వారిలో ఉన్నారు. తన కాలంలో అత్యంత జ్ఞానవంతుడైన రాజుకు తన ప్రజలు ఏమి చేయలేరో తెలుసు.

హీరాము జవాబు (7-9 వచనాలు) ఆప్యాయంగా ఉంది: ఇంత గొప్ప జాతిగా విస్తరించిన ప్రజానీకాన్ని పాలించడానికి జ్ఞానవంతుడైన కొడుకుని దావీదుకు దయచేసిన యెహోవాకు ఈ రోజున స్తుతి కలుగు గాక (7వ వచనం). ఒక యూదేతర రాజు ఇశ్రాయేలు దేవుణ్ణి స్తుతిస్తున్నాడు — విశ్వాసిగానా లేక దౌత్య మర్యాదగానా, పాఠం చెప్పదు; షేబ రాణి కూడా ఇలాగే మాట్లాడుతుంది (1 రాజులు 10:9). అతడు దేవదారు, సరళ మానులను పంపుతాడు, వాటిని లెబానోను నుండి సముద్రం దగ్గరకి తెప్పిస్తాడు, వాటిని తెప్పలుగా కట్టించి... సముద్రం మీద సొలొమోను చెప్పిన చోటికి చేరుస్తాడు; బదులుగా సొలొమోను నా ఇంటివారికి ఆహారం ఇవ్వాలి (9వ వచనం; ఇది ఇంగ్లీషు KJV పాఠం, తెలుగు IRV 'నా సేవకుల పోషణ కోసం' అంటుంది). తూరు దగ్గర కలప, ఇరుకైన తీరం ఉన్నాయి; ఇశ్రాయేలు దగ్గర ధాన్యం ఉంది.

ఇంగ్లీషు (KJV) పాఠంలో ఈ వచనం ఇలా ఉంది: సొలొమోను హీరాముకు అతని ఇంటివారి ఆహారం కోసం ఇరవై వేల కొలల గోధుమలు, ఇరవై కొలల స్వచ్ఛమైన నూనె ఇచ్చాడు; ఈ విధంగా సొలొమోను ప్రతి సంవత్సరం హీరాముకు ఇస్తూ వచ్చాడు. ఆ కొల హీబ్రూ కోర్, ఒక పెద్ద పొడి కొలత; ఈ అధ్యయనం దాన్ని మార్చి చెప్పదు (తెలుగు IRV ఈ కొలతలను తూములుగా, లీటర్లుగా చూపిస్తుంది). 2 దినవృత్తాంతములు 2:10 లోని సమాంతర భాగం వేరే వస్తువులను పేర్కొంటుంది — గోధుమలు, బార్లీ, ద్రాక్షారసం, నూనె, ఒక్కొక్కటి ఇరవై వేల కొలలు లేక బాతులు — వాటిని కలప కోసే నీ పనివారికి ఇస్తుంది. దినవృత్తాంతాలు పనివారి కోసం ఇచ్చిన సరఫరాను, రాజులు గ్రంథం హీరాము ఆస్థానానికి ఏటా చెల్లించిన మొత్తాన్ని నమోదు చేస్తున్నాయని చాలామంది సూచిస్తారు; ఈ అధ్యయనం దీన్ని ఒక సహేతుకమైన వివరణగా అందిస్తుంది, రెండు వృత్తాంతాలూ వేరుగా ఉన్నాయని గమనిస్తుంది.

యెహోవా సొలొమోనుకు చేసిన వాగ్దానం ప్రకారం అతనికి జ్ఞానం ప్రసాదించాడు. హీరాము, సొలొమోను సంధి చేసుకున్నారు, వారిద్దరి మధ్య శాంతి నెలకొంది (12వ వచనం). కథకుడు ఈ ఒప్పందాన్ని 1 రాజులు 3:12 లోని వరంతో ముడిపెడుతున్నాడు: జ్ఞానం వ్యాజ్యాలకు తీర్పు తీర్చడంలోనే కాదు, శాంతి నెలకొల్పడంలోనూ న్యాయమైన ఒప్పందాలు చేసుకోవడంలోనూ కనిపిస్తుంది. సంధి కోసం ఇక్కడ వాడిన హీబ్రూ పదం నిబంధన అనే మాటే. కనాను జాతులతో నిబంధనలు చేసుకోవడాన్ని ధర్మశాస్త్రం నిషేధించిందని (నిర్గమకాండము 23:32; ద్వితీయోపదేశకాండము 7:2) పాఠకులు గమనించాలి; తూరు ఆ దేశానికి బయట ఉంది, ఇక్కడ ఏ నింద మాటా పలకలేదు. జాతుల మధ్య శాంతికి జ్ఞానం సాధనమని ఈ వచనం చూపిస్తుంది.

సొలొమోను రాజు ఇశ్రాయేలీయులందరి చేతా బలవంతంగా వెట్టి పని చేయించాడు. వారిలో 30,000 మంది వెట్టి చాకిరీ చేసే వారయ్యారు. వెట్టి పని హీబ్రూ మస్, రాజు కోసం బలవంతపు శ్రమ. అతడు వంతుల ప్రకారం వీరిని నెలకు 10,000 మందిని లెబానోనుకు పంపించాడు. వారు ఒక నెల లెబానోనులో, రెండు నెలలు ఇంటి దగ్గరా ఉండేవారు. ఆ వెట్టివారి మీద అదోనీరాము అధికారిగా ఉన్నాడు (14వ వచనం). అంటే ప్రతి వ్యక్తీ సంవత్సరానికి నాలుగు నెలలు, తన పొలాలకూ కుటుంబానికీ దూరంగా, పరాయి దేశంలో సేవ చేశాడు. ఇది ప్రాచీన రాజుల సాధారణ పద్ధతి అనీ, సమూయేలు హెచ్చరించింది సరిగ్గా ఇదే అనీ ఈ అధ్యయనం గమనిస్తుంది: అతడు మీ కొడుకులను పట్టుకుని... పంటలు కోయడానికి... వారిని పెట్టుకుంటాడు (1 సమూయేలు 8:11-12). దేవుని మందిరాన్ని కొంత మేరకు బలవంతంగా పనిలో పెట్టిన ఇశ్రాయేలీయులే కట్టారు.

1 రాజులు 9:22 తో ఒక ఉద్రిక్తతను పాఠకులు గమనించారు: సొలొమోను ఇశ్రాయేలీయుల్లో ఎవరినీ బానిసలుగా చేయలేదు, బానిసత్వపు వెట్టి మిగిలి ఉన్న కనాను జాతుల మీద వేశారు (9:20-21). కొందరు ఇక్కడ ఉన్నట్టు ఇశ్రాయేలీయులు వంతుల ప్రకారం చేసే తాత్కాలిక వెట్టికీ, ఇతరుల మీద వేసిన శాశ్వత బానిస సేవకూ తేడా చూపిస్తారు; మరికొందరు ఈ రెండు భాగాలూ పూర్తిగా సరిపోవని భావిస్తారు. ఈ అధ్యయనం ఆ ఉద్రిక్తతను నిజాయితీగా ప్రస్తావిస్తుంది. ఏది ఏమైనా, ఆ భారం ప్రజలకు తెలిసింది: 11:28 లో యరొబామును యోసేపు వంశం వారు చేయవలసిన భారమైన పని మీద అధికారిగా నియమిస్తారు, 12:4 లో ప్రజలు మీ నాన్న బరువైన కాడిని మా మీద ఉంచాడు అంటారు. అదోనీరామును రాళ్ళతో కొట్టి చంపుతారు (12:18).

సొలొమోనుకి బరువులు మోసేవారు 70,000 మందీ పర్వతాల్లో మానులు నరికే వారు 80,000 మందీ ఉన్నారు — డెబ్భై వేల మంది మోసేవారు, ఎనభై వేల మంది రాళ్ళు కొట్టేవారు — వీరంతా కాక సొలొమోను పనివారిపై 3,300 మంది అధికారులు అజమాయిషీ చేస్తుండేవారు (16వ వచనం). 2 దినవృత్తాంతములు 2:17-18 అవే డెబ్భై వేలు, ఎనభై వేలు ఇస్తుంది, వారిని దేశంలోని అన్యజాతుల వారి నుండి తీసుకున్నారని చెబుతుంది, 3,600 మంది అజమాయిషీదారులను లెక్కిస్తుంది. 1 రాజులు 9:23, 2 దినవృత్తాంతములు 8:10 లోని అధికారులను కలిపితే రెండు గ్రంథాల్లోని మొత్తాలు సమానమవుతాయని కొందరు గమనిస్తారు; ఈ అధ్యయనం ఆ తేడానూ ఆ సూచననూ ప్రస్తావిస్తుంది.

మందిర పునాదిని చెక్కిన రాళ్లతో వేయడానికి గొప్పవి, చాలా విలువైనవి అయిన రాళ్ళు గనుల్లో నుండి తవ్వి తెప్పించారు (17వ వచనం) — సరిగా అమరేలా కోసిన పెద్ద చెక్కిన బండలు. సొలొమోను పంపిన శిల్పకారులు, గిబ్లీయులు, హీరాము శిల్పకారులు (18వ వచనం) — హీబ్రూ మాట బహుశా గెబాలు ప్రజల పేరు చెబుతుంది, ఆ ఫీనీషియా పట్టణం తరువాత బిబ్లోస్ అని పిలవబడింది (పోల్చండి యెహెజ్కేలు 27:9), అయితే KJV దాన్ని ఒక వృత్తిగా ('రాళ్ళు చెక్కేవారు') చదువుతుంది. ఇశ్రాయేలీయులు, ఫీనీషియనులు, విదేశీ కూలీలు కలిసి మానులనూ రాళ్ళనూ మందిరం కట్టడానికి సిద్ధపరిచారు. 6వ అధ్యాయం వర్ణించబోయే అందం వెనుక ఉన్న శ్రమ భారాన్ని ఈ అధ్యయనం గమనిస్తుంది; దాన్ని మోసిన చేతులను పాఠకులు జ్ఞాపకం ఉంచుకోవాలి.