സാറായിയുടെ പദ്ധതി ഒരു പുരാതന സാംസ്കാരിക സമ്പ്രദായമായിരുന്നു — നിയമപരമായ ഒരു അവകാശിയെ ഉളവാക്കുവാൻ വന്ധ്യയായ ഭാര്യ തന്റെ ദാസിയെ ഭർത്താവിനു കൊടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി സ്വീകാര്യമായത് ദൈവികാംഗീകാരമുള്ളതാകണമെന്നില്ല.

"അബ്രാം സാറായിയുടെ വാക്ക് അനുസരിച്ചു" — ഉൽപത്തി 3:17-ൽ ആദാമിനെക്കുറിച്ച് ഉപയോഗിച്ച അതേ പ്രയോഗം. ഏറ്റവും നല്ല ഉദ്ദേശ്യത്തോടെയാണെങ്കിൽപ്പോലും, അവിശ്വാസത്തിന്റെ പാതയിൽ ഭാര്യയെ പിന്തുടരുന്ന ഭർത്താവ് കുടുംബത്തെ ദീർഘമായ ദുഃഖത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു.

"ദൈവത്തെ സഹായിക്കുവാനുള്ള" തീരുമാനം യിശ്മായേലിനെ ഉളവാക്കുന്നു — ആയിരക്കണക്കിനു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷവും അതിന്റെ പരിണതഫലങ്ങൾ മദ്ധ്യപൂർവ്വദേശത്ത് തുടരുന്നതായി പലരും കണ്ടിട്ടുണ്ട്. മാനുഷിക തന്ത്രത്താൽ ദൈവത്തിന്റെ വാഗ്ദത്തം നിവർത്തിക്കുവാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ദൈവജനത്തെ ആവർത്തിച്ചു വേട്ടയാടുന്ന വലിയ പരീക്ഷകളിൽ ഒന്നാണ്.

സാറായി പരാജയപ്പെട്ടിടത്ത് താൻ വിജയിച്ചതുകൊണ്ട് ഹാഗാർ സാറായിയെ നിന്ദിച്ചു. സന്താനലബ്ധി അഹങ്കാരമായി മാറി. സാറായിയെ സഹായിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച പദ്ധതി അവളെ അപമാനിച്ച മുറിവായിത്തീർന്നു.

ദൈവത്തിന്റെ സമയത്തെ മറികടക്കുവാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ഉപായം വിജയിക്കുമ്പോൾ, അത് എല്ലായ്പ്പോഴും ഉദ്ദേശിക്കാത്ത നാശം വരുത്തുന്നു. വിജയം കയ്പുള്ളതാകുന്നു; മാർഗ്ഗം ലക്ഷ്യത്തെ ദുഷിപ്പിക്കുന്നു.

തിരുവെഴുത്തിൽ "യഹോവയുടെ ദൂതൻ" ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷനാകുന്നത് ഇവിടെയാണ് — അവിടുന്ന് പ്രത്യക്ഷനാകുന്നത് തന്റെ കൂടാരത്തിലിരിക്കുന്ന അബ്രാമിനല്ല, മരുഭൂമിയിലെ ഒരു അന്യദേശക്കാരിയായ അടിമസ്ത്രീക്കാണ്. തള്ളപ്പെട്ടവരെ ദൈവം അന്വേഷിക്കുന്നു.

ഈ ദൂതൻ ഒരു ക്രിസ്തുദർശനമാണ് — മനുഷ്യാവതാരത്തിനു മുമ്പുള്ള ക്രിസ്തുവിന്റെ ഒരു പ്രത്യക്ഷത — എന്നു പല ബൈബിൾ പഠിതാക്കളും കാണുന്നു. അവിടുന്ന് ദൈവമായി സംസാരിക്കുന്നു (വാക്യം 10), ആരാധന സ്വീകരിക്കുന്നു (വാക്യം 13), തന്നോട് അരുളിച്ചെയ്ത യഹോവ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു (വാക്യം 13).

ദൂതൻ അവളെ പേരു ചൊല്ലി വിളിക്കുന്നു. ഹാഗാറേ. മറ്റാരും അവളെ ഓർക്കുവാൻ മെനക്കെടാതിരുന്നപ്പോൾ, മരുഭൂമിയിൽ അവിടുന്ന് അവളുടെ പേര് അറിയുന്നു.

ചോദ്യങ്ങൾ — നീ എവിടെ നിന്നു വരുന്നു എന്നും എങ്ങോട്ടു പോകുന്നു എന്നും — രോഗനിർണ്ണയ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. ദൈവം ആദാമിനോടും ("നീ എവിടെ?") കയീനോടും ("നിന്റെ സഹോദരനായ ഹാബേൽ എവിടെ?") ചോദിച്ച അതേ തരത്തിലുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ. ദൈവം ചോദിക്കുന്നത് അറിയുവാനല്ല, ഏറ്റുപറച്ചിലിലേക്കും ആത്മപരിശോധനയിലേക്കും ക്ഷണിക്കുവാനാണ്.

ഹാഗാർ ദൈവത്തിന് ഒരു പേരു നൽകുന്നു — ഏൽ റോയി, "കാണുന്ന ദൈവം." ദൈവത്തിനു പേരിട്ടതായി തിരുവെഴുത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ആദ്യ വ്യക്തി അവളാണ്. മരുഭൂമിയിൽ ഒറ്റയ്ക്കായ, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു അടിമസ്ത്രീ ദൈവത്തിന് ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു പേരു നൽകുന്നു.

"നീ കാണുന്നവനായ ദൈവമാകുന്നു." ഏതു മരുഭൂമിയിലൂടെയും കൂടെ കൊണ്ടുപോകുവാൻ ഏതാനും വാക്കുകൾ. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദൈവം ഒരു നീരുറവിനരികിലെ ഒരു സ്ത്രീയെ കാണുന്നു. നീ എന്നെങ്കിലും ഒളിഞ്ഞിരുന്ന ഓരോ സ്ഥലത്തും അവിടുന്ന് നിന്നെ കാണുന്നു.

അദൃശ്യരായും അവഗണിക്കപ്പെട്ടവരായും ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടവരായും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരായും തോന്നിയിട്ടുള്ള എല്ലാവർക്കും — ഈ നാമമാണ് ഉത്തരം. ദൈവം തന്നെ കാണുന്നത് ഹാഗാർ കണ്ടു; ആ ദർശനം മറ്റൊരു ദിവസം ജീവിക്കുവാൻ അവളെ തിരിച്ചയച്ചു.

യിശ്മായേലിന്റെ സന്തതികളെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രവചനം — വന്യരും കലഹപ്രിയരും അയൽക്കാരുമായി സംഘർഷത്തിൽ വസിക്കുന്നവരും. പരമ്പരാഗതമായി യിശ്മായേലിൽനിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന അറബി ജനതകൾക്ക് പല വ്യാഖ്യാതാക്കളും ഇതു ബാധകമാക്കിയിട്ടുണ്ട് — എങ്കിലും ആ വംശാവലീബന്ധവും അത്തരം ദേശീയ പ്രയോഗങ്ങളും തർക്കവിഷയങ്ങളാണ്.

"തന്റെ സകല സഹോദരന്മാർക്കും എതിരെ" — യിശ്മായേലിന്റെ വംശം അപ്രത്യക്ഷമാകുമായിരുന്നില്ല. യുഗാന്ത്യം വരെ അവർ യിസ്രായേലിനു സമീപം, സംഘർഷത്തിലും സാമീപ്യത്തിലും, നിലനിൽക്കും.